ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΒΙΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

Μαρία Παπαδοπούλου, Σταματία Γκατζώρη, Φλώρα Αστεριάδου

Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών κι Εφήβων (ΚΙΜΟΨΥΠΕ) Ψυχιατρικού  Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης (Ψ.Ν.Θ.)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στα πλαίσια της λειτουργίας της ΚΙΜΟΨΥΠΕ και μετά από αίτημα του Δήμου Πυλαίας -Χορτιάτη, ξεκίνησε πιλοτικά η εφαρμογή του συγκεκριμένου προγράμματος σε Δημοτικά Σχολεία του Δήμου.

ΣΚΟΠΟΣ

Το Πρόγραμμα Πρόληψης Συγκρούσεων και Βίας (ΠΠΣΒ) βασίστηκε στο Πρόγραμμα Ελέγχου Συγκρούσεων (ΠΕΣ) των Τριλίβα και Chimienti (1998), το οποίο στοχεύει στη συναισθηματική και κοινωνικο-γνωστική ανάπτυξη των παιδιών, με σκοπό τη βελτίωση της συμπεριφοράς τους στην καθημερινή πραγματικότητα. Σκοπός του ΠΠΣΒ είναι η ευαισθητοποίηση των μαθητών πάνω σε θέματα βίας κι επιθετικής συμπεριφοράς, για να μπορούν να μπαίνουν στη θέση του άλλου και να ελέγχουν τη συμπεριφορά τους, καθώς επίσης η ενημέρωσή τους για τρόπους αντιμετώπισης δύσκολων καταστάσεων.

ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ

Το ΠΠΣΒ ολοκληρώθηκε σε όλες τις τάξεις 2 Δημοτικών Σχολείων του Δήμου Πυλαίας-Χορτιάτη και προσαρμόστηκε ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα των παιδιών. Η διάρκεια του ήταν 2 διδακτικές ώρες σε κάθε τμήμα. Αναλυτικότερα, ακολουθήθηκε η παρακάτω διαδικασία:

• Ομαδική συζήτηση για τη βία και την επιθετική συμπεριφορά με απόψεις μαθητών και παραδείγματα. Έγινε καταγραφή των απόψεων των μαθητών στον πίνακα της τάξης.

• Χρήση οπτικοακουστικού υλικού (4 εκπαιδευτικά βίντεο μικρής διάρκειας), με περιεχόμενο την πρόληψη της βίας στα σχολεία και στη συνέχεια έγινε συζήτηση με τους μαθητές.

• Λίστα συγκρούσεων, όπου τους ζητήθηκε να καταγράψουν γεγονότα που τους προκαλούν ‘πόνο’ ή θυμό και ποια η αντίδρασή τους. Συζήτηση για τα συναισθήματά τους και για τις επιπτώσεις της επιθετικής συμπεριφοράς.

• Ομαδική συζήτηση για τρόπους αντίδρασης σε καταστάσεις βίας και επιθετικής συμπεριφοράς. Οι μαθητές έκαναν τις δικές τους προτάσεις και στη συνέχεια, τους δόθηκε έντυπο υλικό για τη διαχείριση καταστάσεων βίας.

• Βιωματική άσκηση για την αυτό-εικόνα και αυτό-εκτίμηση. Ζητήθηκε από τους μαθητές να γράψουν σε ένα χαρτί Α4 το όνομά τους και ό,τι άλλο θέλουν για τον εαυτό τους. Κρατώντας το χαρτί πάνω τους για όλη τη διάρκεια της σχολικής μέρας, τους προτάθηκε να σχίζουν ένα μικρό μέρος της κάθε φορά που κάποιος καταπατά τα δικαιώματά τους, ή αδιαφορεί για τα συναισθήματά τους. Σε επόμενη συνάντηση έγινε συζήτηση για τα συναισθήματά τους.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Οι μαθητές απέκτησαν μια σφαιρική ενημέρωση και αντίληψη για τη βία και την επιθετική συμπεριφορά. Είχαν ενεργό συμμετοχή και εκδήλωσαν ενδιαφέρον για το ΠΠΣΒ. Φάνηκε ότι εκείνο που τους κέντρισε παραπάνω το ενδιαφέρον ήταν το οπτικοακουστικό υλικό που χρησιμοποιήθηκε, καθώς οι πληροφορίες ήταν πιο έντονες και άμεσες. Από τα λεγόμενα των μαθητών προέκυψε ότι η βιωματική άσκηση τους βοήθησε να μπορούν να μπαίνουν στη θέση του άλλου και να ελέγχουν τη συμπεριφορά τους, καθώς επίσης να μπορούν να αντιμετωπίζουν τέτοιες καταστάσεις. Επίσης, σχημάτισαν μια ιδέα για το πόσες προκλήσεις δέχεται η αυτοεκτίμησή τους καθημερινά κι έτσι κατανόησαν πόσο σημαντικό είναι να σεβόμαστε τα δικαιώματα και τα συναισθήματα των γύρω μας.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Μετά την ολοκλήρωση του ΠΠΣΒ, προέκυψε η ανάγκη για παραπάνω ενημέρωση των μαθητών σε θέματα αγωγής υγείας, καθώς επίσης ατομικής και ομαδικής συμβουλευτικής κάποιων παιδιών.

Βιβλιογραφία

Τριλίβα Σ, & Chimienti G. (1998). «Πρόγραμμα Ελέγχου των Συγκρούσεων». Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα.

Αναρτημένη ανακοίνωση στο 4^ο Πανελλήνιο Συνέδριο Κινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας, Μέτσοβο, 7-9 Οκτωβρίου 2011

ΟΜΑΔΑ ΥΙΟΘΕΣΙΑΣ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ

Γράφει η Μαρία Παπαδοπούλου, Συμβουλευτική Ψυχολόγος Παίδων & Ενηλίκων, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών – Εφήβων, Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Πηγή: http://www.obrela.gr/ekstrateia_paidikh_kakopoihsh.htm

Η σεξουαλική κακοποίηση αποτελεί μια από τις καταστάσεις που όταν υπάρχουν, προκαλείται στο παιδί ανεπανόρθωτο συναισθηματικό τραύμα, το οποίο δύσκολα θα ξεπεράσει. Το φαινόμενο της παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης συμβαίνει σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα από όσο γνωρίζουμε, όμως καλύπτεται από έντονη μυστικότητα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Βρετανικού Οργανισμού Stopitnow, 1 στα 10 παιδιά κακοποιούνται σεξουαλικά σε σοβαρή μορφή, ενώ τα ¾ των παιδιών που κακοποιούνται σεξουαλικά δε θα το αναφέρουν σε κανέναν κατά τη διάρκεια της παιδικής τους ηλικίας. Η πλειοψηφία των δραστών είναι άνδρες και γνωστοί στο θύμα. Οι δράστες μπορεί να είναι από το άμεσο ή έμμεσο οικογενειακό ή φιλικό περιβάλλον. Η παιδική σεξουαλική κακοποίηση περιλαμβάνει, εκτός από βιασμό και ασέλγεια, ακατάλληλο άγγιγμα του παιδιού, ή το να υποχρεώνει κανείς το παιδί σε ακατάλληλο άγγιγμα, καθώς και έκθεση του παιδιού σε πορνογραφία ή γυμνό σώμα ή φωτογράφιση του παιδιού, που εμπεριέχει σεξουαλική διέγερση του δράστη.

Ποια είναι τα σημάδια ότι ένα παιδί κακοποιείται σεξουαλικά;

• Ακατάλληλη σεξουαλική δραστηριότητα με παιχνίδια ή αντικείμενα

• Εφιάλτες και προβλήματα ύπνου

• Απόσυρση ή έντονη προσκόλληση σε κάποιον ενήλικα

• Ασυνήθιστη μυστικοπάθεια

• Ξαφνικές απρόσμενες αλλαγές στη διάθεσή του

• Παλινδρόμηση σε προγενέστερες συμπεριφορές, π.χ. ενούρηση τη νύχτα

• Ανεξήγητος φόβος συγκεκριμένων τοποθεσιών ή ατόμων (π.χ. δε θέλει να μένει μόνο με ένα συγκεκριμένο άτομο)

• Απώλεια όρεξης και ξαφνικές αλλαγές σε διατροφικές συνήθειες

• Κατοχή νέων ενήλικων λέξεων για μέρη του σώματος χωρίς εμφανή πηγή

• Μιλά για ένα καινούργιο μεγαλύτερο φίλο και αδικαιολόγητα δώρα ή χρήματα

• Αυτό-τραυματισμός (κόψιμο και κάψιμο) στους εφήβους

• Σωματικές ενδείξεις, αδικαιολόγητη ευαισθησία, πόνος ή μώλωπες στη στοματική ή γεννητική περιοχή, σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, εγκυμοσύνη

• Φυγή από το σπίτι

Οι μακροπρόθεσμες συνέπειες της παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης είναι πολύ σοβαρές, επηρεάζουν πολλούς τομείς της ζωής του ατόμου, και, χωρίς θεραπεία, διατηρούνται για μια ολόκληρη ζωή. Η αυτοκτονικότητα, ο εθισμός στα ναρκωτικά, ο αλκοολισμός, η ανορεξία, η βουλιμία, η κατάθλιψη, οι ψυχώσεις, η εξάρτηση από κακοποιητικές σχέσεις, η εμπλοκή σε πορνεία, η αποτυχία στην εργασία και τις προσωπικές σχέσεις αποτελούν συνήθεις συνέπειες στα ενήλικα άτομα που έχουν κακοποιηθεί σεξουαλικά ως παιδιά. Η ψυχοθεραπεία είναι πολύτιμη για την αποκατάσταση της ανείπωτης ψυχικής βλάβης, που έχουν υποστεί τα άτομα αυτά.

Πώς μπορούμε να προστατέψουμε τα παιδιά μας;

• Πρέπει να τους διδάξουμε ότι έχουν το δικαίωμα να λένε όχι, για παράδειγμα όταν δε θέλουν να παίξουν, να τα γαργαλήσουν, να τα αγκαλιάσουν ή να τα φιλήσουν.

• Θα πρέπει πάντα να μας πουν αν κάποιος τους φέρθηκε με τρόπο που να τα ανησυχεί, ακόμη κι αν τους ήταν αδύνατο να πουν όχι εκείνη τη στιγμή.

• Πρέπει να προσέξουμε με ποιόν αφήνουμε τα παιδιά μας. Αν το παιδί είναι δυσαρεστημένο με αυτόν που το προσέχει, να μιλάμε με το παιδί για αυτό το θέμα.

• Κανείς, ακόμη και κάποιος που αγαπούν, δε θα πρέπει να τους ζητήσει να κρατήσουν μυστικό για φιλιά, αγγίγματα, αγκαλιές.

• Δεν είναι ποτέ φταίξιμο του παιδιού αν κάποιος τα κακοποιήσει.

• Ότι δε θα θυμώσουμε αν μας πουν τι τους συνέβη, ακόμη κι αν εκείνα νομίζουν ότι έκαναν κάτι λάθος ή αν αυτό περιλαμβάνει κάποιον γνωστό  της οικογένειας.

• Αν κάποιος τα αγγίξει με τρόπο που τα φοβίζει ή τα μπερδεύει πρέπει να το πουν. Τα συναισθήματα φόβου και σύγχυσης μπορεί να έρθουν για κάποιο άτομο και πριν ακόμη τα αγγίξουν.

Τι είναι ο Παιδικός Σεξουαλικός Tουρισμός;

Σύμφωνα με τη UNICEF, 1 εκ. παιδιά πωλούνται ετησίως στην Ασία με σκοπό την πορνεία. Εξ αυτών, το 50% πωλούνται από γνωστό ή φιλικό πρόσωπο, 40% πωλούνται από τις οικογένειες τους και 10% από άλλους συγγενείς. Ο αριθμός των παιδόφιλων τουριστών, υπολογίζεται ότι αποτελεί το 1% του συνολικού αριθμού των ταξιδιωτών. Σύμφωνα με το διεθνή οργανισμό ECPAT οι πελάτες του σεξουαλικού τουρισμού κατηγοριοποιούνται ως εξής:

• στους περιστασιακούς παιδόφιλους,
• στους καθ’ έξη παιδόφιλους, οι οποίοι σκοπίμως επισκέπτονται χώρες όπου η παιδική πορνεία είναι αυξημένη και τα παιδιά ιδιαίτερα ευάλωτα και φτηνά,
• στους διεστραμμένους και βίαιους παιδόφιλους,
• τέλος, είναι η κατηγορία των τουριστών, οι οποίοι έπ’ ευκαιρίας της επισκέψεώς τους, επιζητούν να γνωρίσουν νέες εμπειρίες, νιώθοντας ελεύθεροι ηθικών φραγμών (χαρακτηριστικά η κατηγορία αυτή αναφέρεται ως “Monsieur Tout-le-monde”).

Οι περισσότεροι αριθμητικά και πλέον ενεργοί πελάτες προέρχονται από την Ιαπωνία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γερμανία, την Αγγλία, τον Καναδά και την Αυστραλία, ενώ το 57% ανήκουν στις ηλικίες 40-60 ετών. Τα ταξιδιωτικά γραφεία που οργανώνουν τα εν λόγω ταξίδια, υπόσχονται στους παιδόφιλους τουρίστες συνεχή εναλλαγή παιδιών κατά τη διάρκεια της παραμονής τους.

Να σημειωθεί ότι η σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιού αποτελεί ποινικό αδίκημα και τιμωρείται στη χώρα μας, ακόμη κι αν η εγκληματική πράξη έχει διαπραχθεί σε άλλη χώρα.

ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

ΟΜΠΡΕΛΑ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗΣ. Η MKO ΟΜΠΡΕΛΑ ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο 2009 εκστρατεία ενημέρωσης έναντι της Σεξουαλικής Εμπορίας Παιδιών και Νέων Ατόμων. Το Πρόγραμμα αυτό είναι μέρος ευρύτερου προγράμματος του ECPAT - End Child Prostitution, Child Pornography and Trafficking of Children for Sexual Purposes, (www.ecpat.net) και του The Body Shop, το οποίο εφαρμόζεται σε πάνω από 80 χώρες.

Ερυφίλης 2, 116 34 Αθήνα

Τηλ - Fax: 210 72 90 496

Email: info@obrela.gr

210 7236200

«Τηλεφωνική Γραμμή Ενημέρωσης, Στήριξης και Αναφοράς Περιστατικών Σεξουαλικής Εμπορίας Παιδιών και Νέων», λειτουργεί σε 24ωρη βάση και στελεχώνεται από ειδικούς ψυχολόγους.

Όταν το παιδί αρνείται να διαβάσει

Γράφει η Μαρία Παπαδοπούλου, Συμβουλευτική Ψυχολόγος Παίδων & Ενηλίκων, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών – Εφήβων, Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Η είσοδος του παιδιού στην Α’ τάξη του Δημοτικού Σχολείου σηματοδοτεί την έναρξη της μελέτης στο σπίτι και το σχολείο, κάτι που συχνά αναστατώνει τόσο τους γονείς όσο και τα ίδια τα παιδιά. Πρόκειται για μια καινούρια κατάσταση, στην οποία το παιδί καλείται να προσαρμοστεί για να μπορέσει να κατακτήσει μερικούς μήνες αργότερα την ανάγνωση και τη γραφή. Κάθε παιδί θέλει το δικό του χρόνο προσαρμογής καθώς μέχρι τώρα το σχολείο ήταν μια χαλαρή και δημιουργική καθημερινότητα χωρίς πολλές υποχρεώσεις, με άφθονο παιχνίδι και εκπαιδευτικές δραστηριότητες.

Οι δυσκολίες αρχίζουν όταν το παιδί αρνείται να εφαρμόσει το καθημερινό πρόγραμμα μελέτης και προετοιμασίας για την επόμενη σχολική μέρα. Ο γονιός παλεύει να του διδάξει το σωστό τρόπο οργάνωσης της μελέτης του, ενώ το παιδί ανυπομονεί να έρθει η ώρα του παιχνιδιού. Όσο το παιδί προχωράει στις επόμενες τάξεις του Δημοτικού Σχολείου, συνειδητοποιεί ότι για να παίξει πρέπει πρώτα να έχει τελειώσει με το διάβασμα. Τι συμβαίνει όμως όταν το παιδί δε θέλει να το συνειδητοποιήσει; Ενδέχεται να υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί λόγοι που οδηγούν στην αποχή του παιδιού από τη μελέτη. Ένας λόγος για τον οποίο το παιδί αρνείται να διαβάσει μπορεί να είναι το γεγονός ότι δεν τα καταφέρνει καλά στα μαθήματα. Άρα, είναι καλό να ελέγξουμε αν υπάρχει κάποια μαθησιακή, ή εξελικτική δυσκολία, η οποία μπορεί να περιορίζει την απόδοσή του. Οι μαθησιακές δυσκολίες είναι από τους πιο συχνούς λόγους αποτυχίας και άρνησης της μελέτης. Εάν δεν διαγνωστούν και δεν αντιμετωπιστούν, τα παιδιά κινδυνεύουν να βιώνουν καθημερινά την αποτυχία και τη ματαίωση, σε ένα ανταγωνιστικό εκπαιδευτικό περιβάλλον. Σε κάθε διαφορετική περίπτωση προσπαθούμε να βοηθήσουμε το παιδί να ρυθμίσει τη συμπεριφορά του, μέσα από κανόνες και όρια που δεν πρέπει να παραλείπουμε να θέτουμε και να ακολουθούμε συστηματικά.

Παρακάτω, προτείνεται ένα αναλυτικό πρόγραμμα βήμα-βήμα για όλους τους γονείς.

§  Αρχικά φτιάξτε μαζί του ένα καθημερινό πρόγραμμα μελέτης το οποίο θα περιλαμβάνει τόσο τις ώρες μελέτης, όσο και τις ώρες ξεκούρασης και παιχνιδιού. Κολλήστε το στην πόρτα ή σε κάποιο τοίχο του δωματίου του για να το βλέπει.

§  Πριν φτιάξετε το παραπάνω πρόγραμμα, αναλογιστείτε ότι μόλις επιστρέψει από το σχολείο, είναι καλό να φάει και στη συνέχεια να ξεκουραστεί για λίγο, πριν ξεκινήσει τη μελέτη.

§  Δώστε του να καταλάβει ότι μόλις ξεκινήσει το διάβασμά του, δεν πρέπει να το διακόπτει για να δει τηλεόραση, να παίξει ή να μιλήσει στο τηλέφωνο. Με αυτόν τον τρόπο αποσπάται η προσοχή του και χρειάζεται παραπάνω χρόνο μέχρι να τελειώσει τις υποχρεώσεις του.

§  Προσπαθήστε να του δώσετε να καταλάβει ότι όσο πιο νωρίς τελειώσει, τόσο περισσότερο χρόνο θα έχει μετά για παιχνίδι και ξεγνοιασιά.   

§  Φροντίστε να υπάρχει στο πρόγραμμά του αρκετός χρόνος για παιχνίδι και ξεκούραση, στο τέλος της μέρας. Με αυτόν τον τρόπο θα αποφύγει την εξάντληση και η μελέτη δεν θα αποτελεί καθημερινό βραχνά.

§  Είναι σημαντικό να έχει το δικό του χώρο μελέτης, π.χ. στο δωμάτιό του, και μόνο σε εκείνο το χώρο να μελετάει. Αποτρέψτε το από τη συνήθεια να μελετάει σε κάποιον κοινό χώρο του σπιτιού για να έχει την παρέα της οικογένειας. Σε αυτήν την περίπτωση, δεν μπορεί να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στο διάβασμά του και αποσπάται η προσοχή του, με αποτέλεσμα να παρατείνεται ο χρόνος μελέτης και να μειώνεται ο χρόνος ξεκούρασης.

§  Δώστε το καλό παράδειγμα εσείς. Τα παιδιά είναι πιο πιθανόν να διαβάζουν όταν βλέπουν κι εσάς να το κάνετε (εφόσον το απαιτεί η δουλειά σας ή οι δραστηριότητες με τις οποίες ασχολείστε). Ενθαρρύνετε δραστηριότητες που ευνοούν τη μάθηση, π.χ. εκπαιδευτικά παιχνίδια, επισκέψεις στη βιβλιοθήκη, βόλτες σε μουσεία, κ.ά.

§  Βάλτε πρόγραμμα για τις ώρες που θα περνάει μπροστά στην τηλεόραση και για τα προγράμματα που θα παρακολουθεί. Ψάξτε να βρείτε τα λίγα εκπαιδευτικά προγράμματα που προβάλλονται ακόμη στην τηλεόραση κι όταν έχετε χρόνο παρακολουθείστε τα μαζί, συζητήστε τις εντυπώσεις σας και συνδυάστε τα με σχετικές δραστηριότητες (εκπαιδευτικό ταξίδι, επίσκεψη σε ιστορικούς χώρους, κ.ά).

§  Είναι καλό να είστε κοντά του για τις περιπτώσεις εκείνες που έχει κάποια απορία ή χρειάζεται τη συνδρομή σας, αλλά αποφύγετε την υπερεμπλοκή. Το διάβασμα είναι καθαρά προσωπική του ευθύνη.

       

  

Δημοσιεύτηκε στο http://www.dromostherapeia.gr

στις 24 Νοεμβρίου 2011

Μιλώντας με τα παιδιά για την υιοθεσία

Η μητέρα μοιάζει με πηγή σε βουνό που ποτίζει το δέντρο στις ρίζες του βουνού,

εκείνη όμως που μεγαλώνει το παιδί μιας άλλης μητέρας

μοιάζει με το νερό που γίνεται σύννεφο και διασχίζει μια μεγάλη απόσταση

για να ποτίσει ένα μοναχικό δέντρο στην έρημο.

Ταλμούδ (στο Watkins & Fisher, 2007)

Μια από τις πιο ισχυρές αντιστάσεις που κρατά τους γονείς από το να πουν στο παιδί τους ότι το υιοθέτησαν είναι οι διαψεύσεις και απογοητεύσεις που βίωσαν, ενώ προσπαθούσαν να αντιμετωπίσουν και να ξεπεράσουν τελικά τα πολύπλοκα συναισθήματά τους. Με το που απέκτησαν αυτό το υπέροχο μωρό, θέλουν απλώς να ξεκουραστούν και να νιώσουν μια οικογένεια, χωρίς να είναι υποχρεωμένοι ν’ αντιμετωπίσουν τις ερωτήσεις του παιδιού τους. Δεν είναι εύκολο να σκεφτούν τι σημαίνει η υιοθεσία γι’ αυτούς ως γονείς. Έχουν ανάγκη να χαλαρώσουν και ν’ απολαύσουν τον κόπο και τη χαρά του να μεγαλώνουν αυτό το υπέροχο μωρό, η άφιξη του οποίου είναι η ευτυχής κατάληξη τόσων προσπαθειών και ματαιώσεων.

Ωστόσο, οι θετοί γονείς έχουν πρόσθετα καθήκοντα. Συχνά, περιμένουν με άγχος, τρόμο, λύπη και φόβο τη στιγμή που θα μιλήσουν στα παιδιά τους για την υιοθεσία. Είναι αλήθεια ότι αυτή η συζήτηση είναι πιο δύσκολη για τον ίδιο το γονιό παρά για το παιδί. Στην πραγματικότητα, τα μικρά παιδιά παρουσιάζουν περιέργεια και ενδιαφέρον για να ακούσουν και να συμμετέχουν σε αυτήν τη συζήτηση.

Ορισμένοι  γονείς όταν μιλούν με τα παιδιά τους για την υιοθεσία, μπορεί να νιώθουν σαν να τους λένε ότι υπάρχει κάποιο λάθος μ’ αυτά και τη ζωή τους. Επιπλέον, μπορεί να νιώθουν ότι ο δεσμός μαζί τους είναι εύθραυστος, μη πραγματικός, και μπορεί, χωρίς να το συνειδητοποιούν, να μεταφέρουν στα παιδιά τους αυτό το συναίσθημα. Οι θετοί γονείς χρειάζεται να αντιμετωπίσουν τις λανθασμένες αντιλήψεις τους για το τι είναι εκείνο που κάνει μια οικογένεια καλή και να κατανοήσουν τελικά ότι εκείνο που προσδιορίζει τις οικογενειακές σχέσεις είναι η αγάπη. Το γεγονός ότι το παιδί έχει μια ιστορία πριν από εκείνους, ότι είναι ένα ξεχωριστό πρόσωπο όταν έρχεται στη ζωή τους, δεν αποδεικνύει ότι κάτι δεν είναι σωστό. Μάλλον οι θετοί γονείς μπορούν να αξιοποιήσουν αυτό το γεγονός, για να αντιληφθούν νωρίτερα εκείνο που και οι βιολογικοί γονείς πρέπει τελικά να αντιληφθούν, ότι δηλαδή εξαρχής τα παιδιά τους είναι ξεχωριστά πρόσωπα.

ΦΑΝΤΑΣΙΑΚΟ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΠΑΙΔΙ

Πριν τον ερχομό ενός παιδιού, όλοι οι γονείς φτιάχνουν εικόνες στο μυαλό τους για το πώς θα είναι το παιδί τους (φαντασιακό παιδί) και οι προσδοκίες αυτές είναι σε μεγάλο βαθμό ίδιες ανεξάρτητα από τον τρόπο με τον οποίο αποκτούν το παιδί. Τόσο για τους βιολογικούς όσο και για τους θετούς γονείς, ο ερχομός του πραγματικού βρέφους εγκαινιάζει τη σταδιακή εγκατάλειψη του φαντασιακού βρέφους, έτσι ώστε το πραγματικό παιδί να μπορεί να βρει χώρο για να αναπτυχθεί. Αυτή η διαδικασία δημιουργίας ενός φαντασιακού παιδιού στη διάρκεια της περιόδου αναμονής, είναι απαραίτητη για τη δημιουργία δεσμού του γονιού με το πραγματικό βρέφος. Οι θετοί γονείς χρειάζεται να εγκαταλείψουν τις φαντασιώσεις που έκαναν για το πώς θα ήταν το βιολογικό παιδί τους, καθώς και την ενασχόλησή τους με τους δεσμούς αίματος, για να συνδεθούν στην παρούσα στιγμή με το πραγματικό παιδί τους. Μια μητέρα αναφέρει:

«Όταν σχεδιάσαμε να υιοθετήσουμε, ήμουν αντίθετη. Δεν ήταν κάτι που θα επέλεγα να κάνω, αλλά προχωρήσαμε και βάλαμε το όνομά μας σε έναν κατάλογο υιοθεσίας. Όταν ήρθε η ώρα να υιοθετήσουμε, ήμουν έτοιμη να υιοθετήσω και ν’ αποδεχθώ πλήρως αυτήν την επιλογή. Όμως αυτό που έπρεπε να κάνω, για να είμαι έτοιμη, ήταν να θρηνήσω την απώλεια του να μην έχω βιολογικό παιδί και τη σημασία της για μένα. Νομίζω ότι σημαίνει διαφορετικά πράγματα για διαφορετικούς ανθρώπους. Κι όταν το πήρα πραγματικά κάπως απόφαση ότι δεν θα γεννούσα παιδί, ήταν ξεκάθαρο ότι το επόμενο καθήκον μου ήταν ν’ αποχωριστώ την εικόνα του παιδιού που είχα φανταστεί ότι θα είχα, προκειμένου να έχω ένα πραγματικό παιδί. Και είπα στο σύζυγό μου: νομίζω ότι αυτό είναι κάτι που πρέπει να το κάνουν όλοι οι γονείς, είτε είναι βιολογικοί είτε θετοί. Πρέπει να αποχωριστούν την εικόνα του πώς θα είναι το παιδί, αν θα είναι κοκκαλιάρικο ή αθλητικός τύπος ή οτιδήποτε άλλο. Νομίζω ότι η δουλειά μου ήταν να αποχωριστώ την εικόνα που είχα για το παιδί μου. Αντιλήφθηκα ότι όποιο κι αν ήταν το παιδί-είτε ερχόταν με γέννηση είτε με υιοθεσία- έπρεπε να αποχωριστώ αυτήν την εικόνα, επειδή το παιδί δεν επρόκειτο να είναι προέκτασή μου. Αυτή ήταν η δύσκολη δουλειά την οποία έπρεπε να κάνω. Νιώθω ότι ήμουν πραγματικά ελεύθερη ν’ αφήσω την κόρη μου να γίνει αυτό που επρόκειτο να γίνει. Και πιθανόν να μην είχα υποχρεωθεί να το συνειδητοποιήσω τόσο γρήγορα στη διαδικασία του να γίνω γονιός (αν δεν υπήρχε υιοθεσία). Είχα πραγματικά επίγνωση ότι το έμαθα. Το παιδί έπρεπε να είναι ελεύθερο να γίνει ό,τι επρόκειτο να γίνει» (στο Watkins & Fisher, 2007).

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΙΟΘΕΣΙΑ

Η υιοθεσία είναι μια πραγματικότητα την οποία βιώνει η οικογένεια μέσα από τα συναισθήματα και τις σκέψεις που μοιράζονται οι γονείς με τα παιδιά τους. Η συζήτηση για την υιοθεσία δεν διαφέρει σε τίποτα από άλλες συζητήσεις που τυχαίνει κάνουν οι γονείς με τα παιδιά τους για σημαντικά ζητήματα. Όταν μιλάμε για την υιοθεσία σε μια γλώσσα που μπορεί να κατανοήσει το παιδί, ανάλογα με την ηλικία του, τότε το βοηθάμε ουσιαστικά να κατανοήσει τον ίδιο του τον εαυτό. Η καλύτερη στιγμή από την οποία μπορούν να αρχίσουν οι γονείς να μιλούν στα παιδιά για την υιοθεσία τους, είναι η ημέρα της υιοθεσίας. Η ιστορία που θα πουν στο παιδί, η δική του ιστορία, του επιτρέπει να ριζώσει στην τωρινή οικογένεια. Αυτό που πραγματικά ενδιαφέρει το παιδί είναι να μάθει πόσο συγκινήθηκαν και συγκινούνται οι άνθρωποι τους οποίους αγαπά κι από τους οποίους εξαρτάται.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι το πολυσυζητημένο επίμαχο ζήτημα του πότε πρέπει να μιλήσει ο γονιός στο παιδί, απλώς εξαφανίζεται, επειδή ζούνε μαζί του στην πραγματικότητα της υιοθεσίας του από την αρχή. Το παιδί ακούει τις διάφορες εκδοχές του παραμυθιού που κατασκευάζουνε οι γονείς  του, κι εκείνοι αφουγκράζονται το παιχνίδι του, τις παρατηρήσεις του και τις ερωτήσεις του, που αποκαλύπτουν τον τρόπο που το  ίδιο βιώνει την υιοθεσία του. Άρα, είναι αναγκαίο οι θετοί γονείς να μιλούν με τα παιδιά τους για την υιοθεσία σε όλη τη διάρκεια της παιδικής και της εφηβικής τους ηλικίας, με τρόπο κατάλληλο για το επίπεδο της γνωστικής του ανάπτυξης και της κοινωνικής του κατανόησης. Καθώς μεγαλώνει το παιδί, θα μπορέσει να κατανοήσει τις ποικίλες διαστάσεις της υιοθεσίας με όλο και μεγαλύτερη λεπτομέρεια.

ΣΤΑΔΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΗΣ ΥΙΟΘΕΣΙΑΣ

Όταν τα μικρά παιδιά μιλούν για την υιοθεσία, δε μιλούν για την υιοθεσία που αναφέρεται  σε μια νόμιμη και μόνιμη σχέση γονιού-παιδιού, η οποία δημιουργείται μέσα από την πρόθεση και την επιθυμία των βιολογικών γονιών να αποποιηθούν τα γονεϊκά τους δικαιώματα και τις ευθύνες και μέσα από την πρόθεση και την επιθυμία των θετών γονιών να αναλάβουν αυτά τα δικαιώματα και τις ευθύνες. Για το υιοθετημένο παιδί γέννηση και υιοθεσία είναι μπερδεμένες έννοιες μέσα στο μυαλό του. Όπως αναφέρουν οι Brondzinsky, Singer και Braff (1984, στο Watkins & Fisher, 2007), για να καταλάβει ένα παιδί τι σημαίνει υιοθεσία, πρέπει πρώτα να αποκτήσει κάποιες γνώσεις για τη γέννηση και την αναπαραγωγή, για τους ρόλους και τις σχέσεις στην οικογένεια, τις αξίες, τα διαπροσωπικά κίνητρα και τη λειτουργία των κοινωνικών θεσμών. Αυτό δε σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι ο γονιός θα πρέπει να περιμένει για να πει στο παιδί ότι είναι υιοθετημένο. Καθήκον του είναι να το ενημερώσει από την αρχή και καθώς ωριμάζει να του δίνει παραπάνω πληροφορίες, ενώ ταυτόχρονα πρέπει να μάθει να ακούει το παιδί για να καταλαβαίνει πώς βιώνει την υιοθεσία.

Οι Brondzinsky, Singer και Braff (1984, στο Watkins & Fisher, 2007), διεξήγαγαν μια έρευνα με υιοθετημένα και μη υιοθετημένα παιδιά από 4 έως 13 ετών και προτείνουν 6 στάδια κατανόησης της υιοθεσίας. Φυσικά δεν υπάρχει απόλυτη αντιστοιχία ανάμεσα στην ηλικία του παιδιού και το στάδιο κατανόησής του, ούτε η διαδοχή των σταδίων ισχύει αναγκαστικά για όλα τα παιδιά. Τα στάδια αυτά προτείνονται στους γονείς για να τους βοηθήσουν να γνωρίζουν τι μπορεί να κατανοεί ή να παρανοεί το παιδί, σε κάθε ηλικιακό φάσμα. Πιο αναλυτικά:  

·     Στάδιο 0

(αφορά παιδιά μέχρι 5 ετών, αλλά περιλαμβάνει και μερικά παιδιά 6 και 7 ετών)

Τα παιδιά δεν επιδεικνύουν καμία κατανόηση της υιοθεσίας.

·     Στάδιο 1

(παιδιά 4-7 ετών)

Τα παιδιά δεν μπορούν να διαφοροποιήσουν την υιοθεσία από τη γέννηση.

·     Στάδιο 2

(παιδιά 4-13 ετών. Επικρατέστερες ηλικίες: 6 και 7 ετών)

Τα παιδιά διαφοροποιούν ξεκάθαρα την υιοθεσία και τη γέννηση ως δυο διαφορετικούς τρόπους για να γίνουν οι άνθρωποι γονείς και αποδέχονται ότι η σχέση με τη θετή οικογένεια είναι μόνιμη, αλλά δεν καταλαβαίνουν γιατί.

·     Στάδιο 3

(παιδιά 4-13 ετών. Επικρατέστερες ηλικίες: 6 έως  9 ετών)

Τα παιδιά διαφοροποιούν ξεκάθαρα την υιοθεσία και τη γέννηση, αλλά δεν είναι σίγουρα για το μόνιμο χαρακτήρα της σχέσης γονιού-παιδιού. Θεωρούν πως οι βιολογικοί γονείς έχουν τη δυνατότητα να ζητήσουν την κηδεμονία του παιδιού κάποια στιγμή στο μέλλον.

·     Στάδιο 4

(παιδιά 6-13 ετών. Επικρατέστερες οι μεγαλύτερες ηλικίες)

Τα παιδιά περιγράφουν τη σχέση τους με τη θετή οικογένεια ως νομικά μόνιμη. Αναφέρονται σε υπογραφές εγγράφων, δικηγόρους, δικαστές, γιατρούς, κοινωνικές υπηρεσίες που κάνουν μόνιμη τη σχέση γονιού-παιδιού. 

·     Στάδιο 5

(παιδιά 8-13 ετών. Επικρατέστερες ηλικίες: 12 και 13 ετών)

Τα παιδιά χαρακτηρίζουν τη σχέση με τους θετούς γονείς μόνιμη και επισημαίνουν ότι εμπεριέχει τη νομική μεταβίβαση δικαιωμάτων και ευθυνών για το παιδί από τους βιολογικούς στους θετούς γονείς.  

Οι ερευνητές περιλάβανε το φάσμα των ηλικιών για κάθε στάδιο, για να τονίσουν ότι δεν μπορούμε να υποθέτουμε με βάση την ηλικία του παιδιού ότι αυτό μπορεί αυστηρά να καταλάβει ή να μην καταλάβει κάποια πλευρά της υιοθεσίας. Υπάρχουν πάντα εξαιρέσεις.

ΤΕΛΙΚΑ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΘΕΛΕΙ ΝΑ ΜΑΘΕΙ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΥΙΟΘΕΣΙΑΣ ΤΟΥ;

Το υιοθετημένο παιδί ενδιαφέρεται να μάθει την ιστορία του. Ενδιαφέρεται να μάθει από πού ήρθε, πότε ήρθαν σε αυτό οι γονείς του, πώς πήγαν εκεί, πώς ήταν όταν το είδαν για πρώτη φορά και τι ένιωσαν. Η ιστορία της υιοθεσίας μεταδίδει την ίδια οικειότητα, θέρμη, συγκίνηση και χαρά που υπάρχουν στις περισσότερες  ιστορίες γέννησης, επειδή για τους θετούς γονείς αυτή η ένωση της ημέρα της υιοθεσίας είναι συνήθως αποτέλεσμα πολλών και επίπονων προσπαθειών. Το παιδί ζητάει από τους γονείς του να του πουν την ιστορία της υιοθεσίας του και να μιλήσουν γι’ αυτήν επανειλημμένα, για να βιώσει επανειλημμένα τη χαρά και την αγάπη του ερχομού του στην τωρινή του οικογένεια. Άρα, η ιστορία της υιοθεσίας δεν μπορεί και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο της ιστορίας της γέννησης.

Η ειλικρίνεια και η ζεστασιά των συζητήσεων για την υιοθεσία δείχνουν στο παιδί ότι ο γονιός ενδιαφέρεται για την ιστορία του, για τις ερωτήσεις και τις απορίες του, αλλά και για την περιέργειά του. Μόλις ακούσει την ιστορία της υιοθεσίας, το παιδί κατανοεί ότι η υιοθεσία - ό,τι κι αν σημαίνει γι’ αυτό η λέξη - ήταν ένα πολύ ευτυχές γεγονός για τους γονείς του.

Κοιτάξτε μαζί του το οικογενειακό άλμπουμ με τις φωτογραφίες του, αναπαραστήστε την πρώτη σας συνάντηση, πείτε την ιστορία ξανά και ξανά σαν να είναι παραμύθι κι έτσι θα αναπτύξετε οικειότητα με τα παιδιά σας. Αυτό μπορείτε να το κάνετε άτυπα, σε χρόνους και τόπους που μεσολαβούν μεταξύ άλλων δραστηριοτήτων, π.χ. στο αυτοκίνητο, στις διακοπές, σε μια βόλτα, την ώρα του μπάνιου ή λίγο πριν τον ύπνο. Σε αυτές τις στιγμές αναδύονται πιο αυθόρμητα οι σκέψεις και τα συναισθήματα του παιδιού, καθώς η οπτική επαφή δεν καθηλώνει την προσοχή του, ενώ ταυτόχρονα ο γονιός αισθάνεται πιο ελεύθερος να ξεκινήσει μια συζήτηση. Μπορείτε να δημιουργείτε αυτές τις στιγμές μόνοι σας για όλα τα σημαντικά πράγματα που θέλετε να κουβεντιάσετε μαζί του, στα οποία περιλαμβάνεται και η υιοθεσία.

Προσαρμοσμένο από το βιβλίο

«Μιλώντας με μικρά παιδιά για την υιοθεσία τους»

των Watkins M. & Fisher S. (2007)

Εκδόσεις Gema

Δημοσιεύτηκε στο http://www.dromostherapeia.gr

στις 7 Νοεμβρίου 2011

Ψυχολογικό Εργαστήρι

Για δεύτερη συνεχή χρονιά το Ψυχολογικό Εργαστήρι σε συνεργασία με την ΧανΘ προσφέρει στο κοινό της Θεσσαλονίκης  μια σειρά δωρεάν ομιλιών  με θέματα ψυχολογίας και ψυχοεκπαίδευσης με ομιλήτριες τις Συμβουλευτικές Ψυχολόγους Λία Μητσέα & Κατερίνα Μύρβαλη. Οι ομιλίες απευθύνονται σε όλους όσους ενδιαφέρονται να γνωρίσουν  πώς να προσέξουν την ψυχική υγεία τους. Είσοδος ελεύθερη. Πληρ.: Μέγαρο ΧΑΝΘ 2310-241007, Γραφείο Ψυχ. 2313-023313 & 2392-020255.

Ομιλίες 2011-2012

Δευτέρα 3 Οκτωβρίου 2011:

Άγχος η ασθένεια της εποχής μας – επιπτώσεις & διαχείριση

Δευτέρα 31 Οκτωβρίου 2011:

Στον κλοιό του φόβου – Η τοξική του επίδραση και πώς να τον αντιμετωπίσουμε

Δευτέρα 21 Νοεμβρίου 2011:

Η ψυχογένεια των διατροφικών διαταραχών

Δευτέρα 12 Δεκεμβρίου 2011:

Σχέσεις και διεκδικητικότητα – πως υπερασπίζομαι τον εαυτό μου

Δευτέρα 19 Δεκεμβρίου 2011:

Περί θυμού – έκφραση & θετική διαχείριση

Δευτέρα 16 Ιανουαρίου 2012:

Όρια – Πού τελειώνεις εσύ και αρχίζω εγώ

Δευτέρα 30 Ιανουαρίου 2012:

Συνεξάρτηση – Όταν δεν αντέχω να ζω με τον εαυτό μου

Δευτέρα 19 Μαρτίου 2012:

Η αξία της αυτοεκτίμησης – Το κλειδί της ψυχικής υγείας

Δευτέρα 26 Μαρτίου 2012:

Η οδύνη της απώλειας

Δευτέρα 23 Απριλίου 2012:

Κακοποίηση… υπάρχει ανάμεσά μας

Δευτέρα 30 Απριλίου 2012:

Κατάθλιψη ή Μελαγχολία– Η μάστιγα των αιώνων

Δευτέρα 28 Μαίου 2012:

Εξαρτήσεις  : Η  μάστιγα της αυτοκαταστροφής